← Felsefe ana sayfasına dön

19. YÜZYIL · İKİ KUTUP

Gerilim — Schopenhauer ↔ Nietzsche

Tension — Schopenhauer ↔ Nietzsche

Yangının kabulü iki yönde okunabilir: Schopenhauer’un teslimiyeti veya Nietzsche’nin onaylaması. Üçleme bu iki kutbu birlikte tutar; bu yüzden bu sayfa iki sütunlu kurulur.

Schopenhauer

Schopenhauer için görünenin arkasındaki gerçeklik irade’dir: kör, dinmek bilmez, tatmin olmaz bir itki. Yaşam, bu iradenin sürekli yeniden ortaya çıkışıdır; o yüzden de sürekli bir acıdır.

Çıkış üç katmandadır: estetik (özellikle müzik, çünkü müzik kavramı geçer ve doğrudan iradeyi taklit eder), etik (başkalarının acısını tanımak, merhamet) ve nihayet asketik (iradeyi reddetmek). Yangının kabulü Schopenhauer’cu okumada bir vazgeçiştir: "kale" arzunun kale-bilincidir; yandığında ondan da vazgeçilmiş olur.

Bu okuma karanlık kanatla akrabadır; ama oradan farklı olarak müziği özel bir kaçış kapısı olarak yüceltir — ki post-metal şarkıları bu yüzden Schopenhauer ile özel bir hısımlık kurar.

Nietzsche

Nietzsche, Schopenhauer’dan beslenip onu reddederek başlar. Onun ölçütü artık acının azaltılması değil, yaşamın onaylanabilirliğidir. Formülü: amor fati — kaderi sevmek. Olanın hiçbirinin başka türlü olmasını dilememek.

Bu, naif bir iyimserlik değildir. Test, en sert biçimde bengi dönüş düşünce deneyiyle gelir (Nietzsche, Şen Bilim §341, 1882; Böyle Buyurdu Zerdüşt, 1883–85): ömrünün her ânını, en acılı dakika dahil, sonsuza dek aynen tekrar yaşamayı kabul edebilir misin? Eğer "evet" diyebiliyorsan, amor fati’ye ulaşmışsındır. Burada gizlenen testin bel kemiği ölüm kabulüdür: aynı hayatın sonsuza dek tekrar etmesini "evet" demek, içine kendi sonluluğunu da almak demektir; çünkü o hayatın sonlu kapanışı da o anlardan biridir. Bengi dönüş böylece sentez sayfasının entropiyi kabul etmek, ölümü kabul etmektir denkleminin Nietzscheci sınavıdır.

Yangının kabulü Nietzsche’ci okumada bir vazgeçiş değil, bir onaydır: kale yanıyor; bu da olmaya layıktır, çünkü olan budur. Schopenhauer’un müzik metafiziğinden öğrenip onu tersine çevirir: müzik bir kaçış kapısı değil, evrenin akışına katılmanın bir formudur.

Üçleme ile bağ

Üçleme bu iki kutbu da reddetmez; ikisini de tek başına savunmaz. Bloodbirds’ün soğukkanlı teşhisi Schopenhauer’ca duyulur; The Grain’in dokuya teslim oluşu Nietzsche’nin amor fati’sine daha yakındır. Sitenin sentez sayfası tercihin Nietzsche tarafına eğdiğini, ama Schopenhauer’u küçümsemeden eğdiğini söyleyecek.